Obóz jeniecki w Szebniach 1941-42

Słowem wstępu.

Od dłuższego czasu, chciałem przygotować opisy trzech obozów, które zostały umiejscowione w Szebniach przez Niemców, w okresie II Wojny Światowej. W połowie zeszłego roku przygotowując krótką notatkę na ten temat, korzystałem ze źródeł dostępnych on-line. Jednak czegoś mi w nich brakowało. Po kilku próbach znalezienia literatury książkowej, udało się zdobyć pozycję Stanisława Zabierowskiego „Szebnie dzieje obozów hitlerowskich” (Krajowa Agencja Wydawnicza – Rzeszów 1985). Po jej przeczytaniu mogłem zabrać się za tekst, który przed Wami prezentuję. Czytaj dalej Obóz jeniecki w Szebniach 1941-42

Cmentarz z I Wojny Światowej nr 15 – Harklowa

Cmentarz wojenny z I Wojny Światowej nr 15 w Harklowej

zaprojektowany przez Johanna Jägera, usytuowany na terenie wsi Harklowa (k. Skołyszyna). Należy do II Okręgu Cmentarnego Jasło.

Na cmentarzu pochowanych jest 78 żołnierzy niemieckich z 268, 269, 270, 271 i 272 Pruskiego Rezerwowego Pułku Piechoty, 67 Rezerwowego Pułku Artylerii Polowej.
152 Rosjan (możliwe, że z 21 Dywizji Piechoty z III Korpusu Kaukaskiego, której okopy znajdowały się na przedpolach Harklowej) oraz
6 żołnierzy wojsk austro-węgierskich, w tym Walentin Schober z 7 Pułku Piechoty Armii Austro-Węgier Józef Cernohorsky z 56 PP Armii Austro-Węgier, którego 88% stanowili Polacy (w 1914 r.). Większość żołnierzy poległa pomiędzy 4 a 6 maja 1915 r, tylko Walentin Schober zmarł  15 grudnia 1914.

Grób Valentina Schobera
Grób Valentina Schobera

Cmentarz jest w kształcie prostokąta ze skośnie ściętym bokiem od strony zachodniej. Powierzchnia to około 7,5 a. Ogrodzenie w postaci słupów kamiennych z metalowymi sztachetami z wejściem umieszczonym od strony drogi Po wejściu na cmentarz od razu rzuca się w oczy wbudowany we wschodni mur ogrodzenia, wysoki kwadratowy postument z umieszczonym na nim kamiennym krzyżem maltańskim. Na froncie krzyża umieszczono relief prostego miecza i wyryto daty 1914 i 1916. Pod budowę cmentarza wykorzystano działki należące do Maryanny Trzaskoś, Katarzyny Huzarskiej oraz Stanisława Frodymy.

Krzyż maltański na cmentarzu nr 15 w Harklowej
Krzyż maltański na cmentarzu nr 15 w Harklowej

Pomiędzy żołnierzami z okresu I Wojny Światowej, na cmentarzu pochowano również:

  • podoficera austriackiego Piotra Stygara, pochodzącego z Harklowej, którego według relacji mieszkańców, zastrzelili jego żołnierze za ich nieludzkie traktowanie.
  • żołnierza Wehrmachtu. Według źródeł, pochowany jest w narożniku cmentarza.

Po zaparkowaniu samochodu, zdziwił nas widok, że na polanie ok. 300 m od cmentarza stoją, fakt faktem uszkodzone ale moim zdaniem, jednak nie na ich miejscu – fragmenty krzyży cmentarnych. To chyba nie ich miejsce?!

Przeniesione z cmentarza postumenty z fragmentami krzyży
Przeniesione z cmentarza postumenty z fragmentami krzyży.

 

N 49° 42.639 E 021° 20.515

Nazwiska żołnierzy pochowanych na cmentarzu w Harklowej

Imię Nazwisko Opis
WILHELM ALBRECHT ZMARŁ 5.05.1915, STOPIEŃ WOJSKOWY: MUSK., JEDNOSTKA: P.R.I.R. 268, MOGIŁA 18
ALFRED ANKELMANN ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 271, M. 13
WILHELM BERGMANN ZM. 5.05.1915, INF., P.R.I.R. 271, M. 13
KARL BEULSHAUSEN ZM. 4.05.1915, GFT., P.R.I.R. 269, M. 18
OSWALD BÖHRE ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 268, M. 13
EMIL BÖTTCHER ZM. 5.05.1915, UT.OFFZ., P.R.I.R. 268, M. 2
HEINRICH BUTZMÜHLEN ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 268, M. 18
LEO CERAFICKI ZM. 5.05.1915, UT.OFFZ., P.R.I.R. 269, M. 18
JOSEF CERNOHORSKY ZM. 1.05.1915, LDS.INF., I.R. 56, M. 8
OTTO FENNER ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 269, M. 13
JOHANN FRANZE ZM. 6.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 268, M. 2
JAKOB GNIDA ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 271, M. 11
HERMANN GRASMEL ZM. 4.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 268, M. 2
ROBERT HARTMANN ZM. 5.05.1915, UT. OFFZ., P.R.I.R. 271, M. 13
PAUL HASCHKE ZM. 4.05.1915, RES. INF., P.R.I.R. 269, M. 14
FRANZ HENKE ZM. 4.05.1915, GREN., P.R.I.R. 269, M. 14
KONRAD HESIG ZM. 5.05.1915, LST. INF., P.R.I.R. 271, M. 13
REINHOLD HOFFMANN ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 271, M. 13
ALBERT HOHENSTEIN ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 268, M. 18
RICHARD WILLY JAHNKE ZM. 5.05.1915, KAN., P.R.I.R. 67, M. 14
WILHELM JAMMER ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 271, M. 13
LADISLAUS JANISCHEWSKI ZM. 6.05.1915, GFT., P.R.I.R. 269, M. 2
JOSEF JANOSCHKE ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 271, M. 13
THEODOR JOLLET ZM. 4.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 268, M. 14
PAUL KARSCH ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 271, M. 13
LUDWIG KLEUSER ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 271, M. 13
ERNST KRANTZ ZM. 4.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 269, M. 14
KONRAD KUBERNIK ZM. 5.05.1915, INF., P.R.I.R. 270, M. 13
VINZENZ KUŚNIERZ ZM. 5.05.1915, LDST., P.R.I.R. 272, M. 13
PAUL LANGNICKEL ZM. 5.05.1915, UT.FLDW., P.R.I.R. 268, M. 2
ERNST LEHMANN ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 271, M. 13
JOSEF LIPECKI ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 268, M. 18
FRANZ LÜCK ZM. 4.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 269, M. 14
FRANZ MAHATZKE RES.INF., P.R.I.R. 269, M. 18
RICHARD MAHLKOW ZM. 4.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 269, M. 18
PAUL MATZ ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 268, M. 13
GUSTAV MISSLER ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 269, M. 13
WILHELM MÜLLER ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 268, M. 18
ERICH MÜLLER VIII ZM. 5.05.1915, GREN., P.R.I.R. 269, M. 13
REINHOLD PRACHTER ZM. 5.05.1915, JG., P.R.I.R. 268 MGK, M. 2
RICHARD PRESTEL ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 269, M. 13
LEO PRUMS ZM. 4.05.1915, GFT., P.R.I.R. 46, M. 14
KARL PUSCH ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 268, M. 2
ALBERT RAUSCH ZM. 5.05.1915, UT.OFFZ., P.R.I.R. 271, M. 13
ERICH RIEDEL ZM. 6.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 269, M. 18
PAUL SCHMIDTKA ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 270, M. 13
PAUL SCHMIDTKE / SCHWIDTKE ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 270, M. 13
ARTHUR SCHMIDT II ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 270, M. 13
PAUL SCHMIDT III ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 270, M. 13
VALENTIN SCHOBER ZM. 15.12.1914, RES.KPL., I.R. 7, M. 16
ERNST SCHULZ ZM. 5.05.1915, RES.INF., P.R.I.R. 269, M. 13
MAX SCHULZ ZM. 4.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 269, M. 18
RICHARD SCHUSTER ZM. 5.05.1915, RES.INF., P.R.I.R. 269, M. 2
PAUL SCHÜTZMANN ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 269, M. 13
KARL SPÄTER ZM. 4.05.1915, FLDW., P.R.I.R. 269, M. 1
MAX STEFAN ZM. 4.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 269, M. 14
HERMANN STOEMER ZM. 5.05.1915, RES. INF., P.R.I.R. 270, M. 13
FRIEDRICH STOPH ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 269, M. 13
FRIEDRICH STROPH ZM. 5.05.1915, UT.OFFZ., P.R.I.R. 269, M. 13
JOSEF VOGEL ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 270, M. 13
OTTO VÖLKER ZM. 4.05.1915, HPTM., M. 3
FELIX WALLACH ZM. 5.05.1915, GFT., P.R.I.R. 271, M. 13
WILLY WERCHE ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 271, M. 13
HERMANN WISTOP ZM. 5.05.1915, MUSK., P.R.I.R. 271, M. 13
JOHANN WYSTRAJEWSKI ZM. 5.05.1915, GFT., P.R.I.R. 269, M. 14

źródła:
materiały z Archiwum Narodowego w Krakowie
Frodyma Roman – Galicyjskie cmentarze wojenne Tom I
http://groby.radaopwim.gov.pl/

Mogiła 260 Żydów – Jasło – Podzamcze

Miejsce zbiorowego mordu żydowskich mieszkańców Kołaczyc. To tutaj zastrzelono 260 osób, wyznawców religii mojżeszowej. Mogiła jest znakiem pamięci, tych strasznych czasów.

Jeśli chodzi o historię żydów na terenie Kołaczyc, to dokument z 1783 roku mówi że „W mieście nie ma nawet jednego Żyda, w związku z czym sytuacja miejscowych obywateli jest lepsza”. Privilegium de non tolerandis Judaeis – zakaz osiedlania się Żydów obowiązywał do 1867 r., chociaż niezbyt rygorystycznie był przestrzegany, ponieważ w 1676 r. mieszkały tu dwie rodziny żydowskie, a w 1824 r. jedna. W 1880 r. mieszkało w Kołaczycach 115 Żydów, a w 20 lat później – 247, tj. 13,8% ogółu mieszkańców. Pod koniec wieku XIX Kołaczyce utraciły prawa miejskie. W drugiej połowie XIX w. powstał tu liczący się ośrodek chasydyzmu. Od 1896 r. działało w środowisku żydowskim Towarzystwo Zaliczkowe, na którego czele stał Mojżesz Wolf. Do wybuchy I wojny światowej lokalna społeczność żydowska liczyła ok. 300 osób.

Gwiazda dawida

Lasy w okolicach Jasła, skrywają wiele tajemnic. Jedną z nich dość dobrze skrywaną, jest historia Żydów z Kołaczyc, która wydarzyła się w trakcie II Wojny Światowej. Przed wybuchem II wojny światowej mieszkało tu 250 Żydów. Zajmowali się przede wszystkim drobnym handlem. Niemcy zdobyli Kołaczyce w połowie wrześnie 1939 roku. W grudniu tego samego roku na terenie Kołaczyc utworzony został Judenrat. Latem  1941 roku część żydowskich mieszkańców została przeniesiona do getta w Jaśle. Data utworzenia getta w samych Kołaczycach nie jest znana, ale wiadomo że 12 sierpnia 1942 roku wypędzono wszystkich Żydów z Kołaczyckiego getta i zostali zgonieni na kołaczyckie błonia, tam zostali załadowani na samochody i wywiezieni w kierunku Jasła.

Mogiła w lesie na podzamczu

W lesie w okolicach Krajowic zamordowano wszystkich, których wywieziono. W ciągu kilku miesięcy wyłapano tych, którym udało się uciec z getta a zostali złapani. Ostatnim cadykiem w Kołaczycach był Chaim Baruch Halberstam, prawnuk Chaima, cadyka z Nowego Sącza, założyciela dynastii cadyków z rodu Halberstamów, będący jednocześnie rabinem we Frysztaku.

Mogiła w lesie na podzamczu

Aby dotrzeć do mogiły, proponuje zostawić samochód na parkingu obok nieistniejącej już restauracji.
N 49° 46.628 E 021° 26.787 - Parking

Następnie trzeba udać się na wschód, na miejsce składowania drewna.

N 49° 46.649 E 021° 26.901 - Na miejscu składowania drewna, obok wysokiego dębu, skręcamy w prawo.

Idąc ścieżką, po lewej stronie mijasz brzozę po około 10 metrach skręcamy w lewo. Widać delikatnie wydeptaną ścieżkę.

N 49° 46.657 E 021° 26.942 - brzoza

Na drzewie widać pomarańczową strzałkę, która wskazuje kierunek drogi.

N 49° 46.677 E 021° 26.996 - Mogiła

Cmentarz wojenny nr 42 – Sieklówka

Cmentarz wojenny nr 42 – Sieklówka – austriacki cmentarz z I wojny światowej, zaprojektowany przez Johanna Jägera, znajdujący się w gminie Kołaczyce we wsi Sieklówka.

Na cmentarzu pochowanych jest łącznie 32 żołnierzy poległych w dniach 20-28 grudnia 1914 roku:

  • 19 Austriaków m. in. z 17, 27 i 87 Pułków Piechoty Austro-Węgier
  • 13 Rosjan

oraz

  • 2 Niemców (poległych 8 maja 1915 roku)

Obiekt jest zachowany w bardzo dobrym stanie. Ma kształt prostokąta. Cmentarz został zrekonstruowany. Postawiono nowe krzyże zgodne z oryginałem. Krzyże mają wyjątkowy charakter tworzą je dwa wyrzeźbione w drewnie miecze. Na cmentarzu znajduje się także kamienny pomnik zwieńczony drewnianym krzyżem. Na cmentarzu znajduję się również grób osoby cywilnej a dokładniej Jana Lejkowskiego.

W 2015 roku cmentarz przeszedł renowację.

Cmentarz

N 49° 48.000 E 021° 32.590

Skany dokumentów z zasobów NAC

Cmentarz wojenny nr 41 – Bieździadka

Cmentarz wojenny nr 41 – zaprojektowany przez Johanna Jägera.

Cmentarz znajduje się bezpośrednio przy drodze Kołaczyce – Sieklówka. Jest to niewielki cmentarzyk zaprojektowany przez Johanna Jägera. Pochowano tutaj, w 16 grobach, zaledwie 26 żołnierzy: 21 niemców, 3 rosjan i 2 bułgarów. Na grobach znajdujących się przy murze ustawiono wysokie rzeźbione, żeliwne krzyże, natomiast na ułożonych szeregiem w centrum, stoją skromne niewysokie krzyżyki.

Cmentarz ma kształt wydłużonego prostokąta z półkolistą wnęką na wprost wejścia. Ustawiono w niej kapliczkę słupową stanowiącą akcent centralny. Kiedyś w jej wnętrzu, pod szkłem, znajdował się obraz Franca Polednego przedstawiający głowę Chrystusa. Na trzech ścianach kapliczki umieszczone są równoramienne krzyże.
U stóp kapliczki znajduje się indywidualna mogiła oficera o nazwisku Fritz Hoppe. Wejście stanowi kuta furtka pomiędzy dwoma filarami. Całość otacza niewysoki mur z piaskowca, po bokach furtki ozdobiony dwoma kutymi elementami. Cmentarz zachował się stosunkowo dobrze. Jedynie mur był spękany, z tyłu nosił ślady niefachowych napraw.

W latach 2008 – 2010 przeprowadzono kompleksowy remont cmentarza, finansowany z budżetu Wojewody oraz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Warszawie. Odtworzono kształt mogił, który podkreślono krawężnikiem, zakonserwowano zachowane elementy wyposażenia mogił i odtworzono brakujące. Przeprowadzono gruntowny remont muru ogrodzeniowego, najbardziej zniszczone elementy przebudowano.

Cmentarz wojenny nr 41 – Bieździadka

Inskrypcja na pomniku:

ALS FERNER HEIMAT SIND WIR GEKOMMEN,
HIER HAT UNS TOD IN DEN ARM GENOMMEN
UND TRUG UNS DIE BETÄUBENDE NACHT;
IN DER HEIMAT ALLER SIND WIR ERWACH.
„Przybyliśmy z dalekiej Ojczyzny,
Tu objęła nas śmierć w swoje ramiona
I uniosła nasz przez odurzająca noc.
Wszyscy przebudziliśmy się w Ojczyźnie.”

Cmentarz

N 49° 48.191 E 021° 29.775

Cmentarz wojenny nr 40 – Bieździedza

 

Cmentarz wojenny nr 40 – Bieździedza
Cmentarz wojenny nr 40 – Bieździedza

Cmentarz został zaprojektowany przez Johanna Jägera. Jest to kwatera na cmentarzu parafialnym w Bieździedzy. Obiekt ogrodzony drewnianym parkanem na kamiennych słupkach. W centrum ustawiono duży drewniany krzyż na kamiennym cokole z inskrypcją: „Do nas pokój przyszedł prędzej niż do Was„. Pochowano tu 29 żołnierzy rosyjskich, 38 niemieckich, 1 austro-węgierski oraz dwóch o nieustalonej narodowości.

Ciekawostka:

Żołnierz wymieniony jako austriacki, wygląda na Polaka – szer. Józef Kalita, z dokumentów można wywnioskować, że pochodził z Monasterzyska (dziś miasto na Ukrainie do 1939 r. na terenie Polski). Co do tych 2 nieznanych i szer. Kality, to są wykreśleni z listy! Może to sugerować, że zostali ekshumowani lub w ogóle nie byli pochowani na tym cmentarzu. Na I stronie widać naniesione poprawki, z 52 grobów poprawiono na 49. Na planie cmentarza również widnieje 49 groby.

Większość żołnierzy zmarła pomiędzy 5 a 8 maja 1915 natomiast szer. Kalita ponad rok później, bo 28 lipca 1916.

W latach 2007 – 2010 przeprowadzono kompleksowy remont.

aktualizacja: 10.02.2017 r.

Dzięki czujności i wiedzy Pana Antoniego Kality, udało się ustalić szczegóły pochówku szer. Józefa Kality. Faktycznie, jest pochowany na tym cmentarzu, ale życie stracił w potyczce, właśnie w okolicach Monasterca. Jego ojciec, Jakub Kalita w lutym 1919 r. wybrał się saniami wraz z dwojgiem swoim synów po ciało Józefa. Nie ma informacji skąd dowiedział się o miejscu pochówku swojego syna. Po przybyciu na miejsce, ekshumowali ciało Józefa, owinęli w brezent i przywieźli do Bieździedzy. Wrócili w rodzinne strony dopiero po Wielkanocy – wozem. Nazwisko „Kalita” funkcjonowało mniej więcej  do lat 50. XX wieku. Potem, wszyscy żyjący Kalitowie zmienili nazwisko na Kaleta. Jakub Kalita, czyli ojciec szer. Józefa Kality również jest pochowany na cmentarzu w Bieździedzy. Jego grób znajduje się po prawej stronie kaplicy cmentarnej.

Cmentarz

N 49° 48.337 E 021° 28.494

Akta z zasobów NAC